Çöp

Elusa, Negev'de, Beer-Şeva'dan 20 km uzakta antik bir şehirdir. Elusa, Mısır'a ya da Sina'ya giden kervanların çıkış noktasıydı. Bu şehir Tora'da 'Bered' adını taşır; şarap yapılan bağlarıyla ünlü bir şehir. Yaklaşık 20.000 kişilik bu şehrin beyaz şarabı Akdeniz ülkelerinde bir ilaç sayılırdı.

'Haluza' da denen bu çok gelişmiş şehir MS 7. yüzyılda Negev'in toprağının altına gömülerek yok oldu. Bugün görünen, eski hayatından birkaç kalıntıdır. Tarihçiler Elusa'nın bu çöküşünün, zenginliğinin temeli olan şarabın üretimini yasaklayan İslam'ın varlığından kaynaklandığına inandı. Ama kazı yapıp çöpü analiz eden arkeologlar, şehrin çöküşünün 7. yüzyılda değil, en az bir yüzyıl önce, İslam dininin henüz var olmadığı bir zamanda olduğunu fark ettiler. Böylece bu trajedinin yanardağ püskürmelerine dayanan büyük bir iklim değişikliğinden sonra olduğunu anladılar.

Çöp araştırmaları Hayfa Üniversitesi arkeozooloji profesörü Guy Bar-Oz'un denetiminde yapıldı. Bu araştırmalar küllere, et ve balık kemiklerine, üzüm ve zeytin çekirdeklerine, kırık şarap küplerine dayandı ve 550'li yıllardan sonra artık çöp olmadığını gördüler; çöp atmayı bıraktıkları aynı zamanda Asya'da ve Avrupa'da, MS 6. yüzyılın ortalarındaki yıllarda hayatta kalmayı çok zorlaştıran büyük bir iklim değişikliği olduğunu not ettiler.

İklim değişikliğinin soğuk dönemi Cambridge Üniversitesi'nden çevre analizleri profesörü Ulf Büntgen tarafından hesaplandı ve bu dönemin aşağı yukarı 536 yılından neredeyse 660'a kadar sürdüğünü buldu. Bu yıllarda olanları inceleyen profesör ve arkadaşları aynı dönemde bazı yanardağ püskürmeleri olduğunu gördüler. Lavların külleri güneşi örterek aşırı bir soğuğa yol açtı; bu soğuk, yiyecek yokluğu ve hızla yayılan bazı salgınlar yüzünden hayatı epey zorlaştırdı; daha sonra Bizans İmparatorluğu denen Roma İmparatorluğu'nun imparatoru Justinianus zamanındaki veba salgını gibi; Elusa dahil neredeyse bütün imparatorluğa ulaşan bir salgın.

Muhtemelen Elusa'nın çöküşü bu yerin ekonomisinin çöküşüyle geldi. Elusa yalnızca şarap ihracatıyla yaşıyordu. Hastalıklar, açlık ve soğuk ihracata son verince Elusa terk edildi. Bugün pek çok tarihi olayın nedeninin her zaman ekonomi olduğunu biliyoruz.

Kaynak: Megan Gannon