Masada'nın 'Vantuzu'

2016'da Rio de Janeiro'da yapılan Olimpiyatlarda seyirciler, altın madalya kazanan ünlü yüzücü Michael Phelps'in sırtında yuvarlak izler olduğunu fark ettiler. Bu izler yüzmeden önce ona çekilen vantuzlardan kalmıştı. Vantuz, binlerce yıldır kullanılan bir tedavi biçimidir. Michael Phelps 8 madalyayla, 7 madalyası olan Mark Spitz'in rekorunu kırdı.

2009'da Masada'da 2000 yılı aşkın süre önce kullanılmış bir vantuz bulundu. Çan biçimindeki vantuzlar antik İsrail'de tıbbi tedavi olarak çok kullanılırdı. Bildiğimiz ilk vantuzlara, 3500 yıl önceki bir Mısır tıp belgesi olan Ebers papirüsünde rastlıyoruz; orada ağrıları iyileştirmek için ağrıyan yerin üzerine sıcak vantuz konduğu yazılıdır. Papirüs, bu belgeyi 1874'te ders verdiği Leipzig Üniversitesi'nin kütüphanesine bağışlayan Alman Mısırbilimci Profesör Georg Ebers'in adını aldı.

Hatırlıyorum, ninem (Cennet'te olsun) sırtıma yanan bir fitil koyar, fitilin üstüne de cam vantuzu yerleştirirdi. Fitil, vantuzun içinde oksijen kalmayıncaya kadar yanar ve bu oksijen eksikliği kanın derinin yüzeyine çıkmasına yol açar, deri kıpkırmızı olurdu. Ağrı işte o noktada yatışır ve geçerdi. Bu tedavi biçimini, bütün doktorların 2000 yılı aşkın süredir iyi doktor olup hastalıkları iyileştirmek için üzerine yemin ettiği ünlü Hipokrat da yazmıştır.

Masada'nın bronz vantuzu, Romalıların Yahudileri yendiği 73 yılında kalenin yıkıldığı katmanda bulundu. Vantuzu, o zamana ait birkaç parayla birlikte bulan Yigal Yadin'di. Vantuzun iki kullanım biçimi vardı: kuru ve yaş. Kuru yöntemde vantuz bir alevin üstünde ısıtılır ve biraz yağla hastanın sırtına konurdu. Vantuz soğuyunca hava eksikliği bir basınç oluşturur ve kanı yukarı çekerdi. Yaş yöntemde küçük bir kesik açılır ve sıcak vantuz kesiğin üstüne konurdu; soğuyunca kan aynı şekilde deriye çıkardı. Bu işlem deride bir süre iz bırakırdı.

Bugün bile pek çok ülkede vantuzun tamamlayıcı tıp olarak kullanıldığını bilmek ilginçtir.