Hanna ve Hanuka Üzerine

İsrail Ulusal Kütüphanesi, Ayala Deckel'in 1922'de Hanuka hakkında yazdığı ve Makabi kardeşlerin Selevkosların (Büyük İskender'in generali Selevkos'un, İskender'in ölümünden sonra Orta Doğu bölgesini sahiplenerek kurduğu krallık) otoritesine karşı isyan etmesi için kıvılcımı bir kadının verdiğini söyleyen bir makale yayımladı.

Midraş'a göre Hanuka mucizesi, herkesin bildiği ama söylemek istemediği şeyi yüksek sesle söylemeye cüret eden çok cesur bir kadına dayanır. Bu açıklama kardeşlerinin isyan etmesine yol açtı. Adı Hanna'ydı; Matatyahu'nun kızı, Makabilerin kız kardeşi. Yine Midraş'a göre bu krallıkta valiye yeni evlenmiş kadını evliliğin ilk gecesi kirletme hakkı verme geleneği vardı. Orta Çağ döneminde Avrupa ülkelerinde var olduğu söylenen bir gelenek. Aynı şey, bazı kitapların yazılmasına kaynak olduğu söylenen 'Gılgamış' destanında da bulunur. Görünüşe göre Haşmonayim bu hakkı gözleri kapalı kabul etmişti.

Hanna'nın düğün günü geldi ve o bu kahredici geleneğe bir son vermeye karar verdi. Düğün gecesi kutlamasında davetlilerin, annesinin, babasının, kardeşlerinin önünde ayağa kalktı, giysisini yırtmaya başladı ve çıplak kalıp şöyle dedi: 'Önünüzde kendimi onursuzlaştırdığım için beni öldürmek istiyorsunuz, ama bu gece damadımın yatağı yerine valinin yatağına gideceğim diye hiçbir tepkiniz yok.' Midraş'a göre Makabi kardeşleri isyan ettiren kıvılcım bu oldu.

Hanuka'dan söz ettiğimizde her zaman sekiz gün dayanan yağın hikâyesine göndermede bulunuruz. Bu Hanna hikâyesi hiç bilinmez. Belki utanç dolu içeriği yüzünden anlatılmadı; ama Avrupa'nın bazı Aşkenaz cemaatleri Hanna adını vermeden, sadece 'Bat Haşmonay', 'Haşmonay Kızı' diyerek benzer bir hikâyeden söz eder. Bazı araştırmacılar 'Bat Haşmonay' ile Judith'in aynı kişi olduğunu iddia eder. Büyük bilge Raşi'ye göre Hanuka hikâyesinin arkasında bir kadının kahramanlığı vardır. Üstelik Hanuka kelimesi ile Hanna adı arasında büyük bir benzerlik vardır. Bu yüzden bugün Yahudi dünyasının pek çok yerinde kandiller kadınlar tarafından yakılır.

Ayala makalesini bitirirken Hanna'nın, yüzyıllardır bugüne kadar susmak zorunda kalmış kadınların sesi olduğunu, kadınların insan haklarını savunmaları gerektiğini ve bir gerçeğin, acımasız ve acı verici olsa bile, iyileştirilme mucizesine sahip olabileceğini söylüyor.