Yeni Yılın Kökleri

Antik çağda yeni yıl coğrafyaya ve astronomiye göre kutlanırdı. Mısır'da yeni yıl, Nil nehrinin taştığı gündü. Orta Doğu'da sonbahar ekinoksunun günlerinde, yani Eylül sonunda, ya da ilkbaharda, Nisan ayında kutlanırdı. Persler ilkbahar ekinoksunda kutlardı; antik Yunan'da kutlama kış gündönümünde, yani Aralık sonunda yapılırdı.

Elimizdeki en eski belge, on bir ya da on iki gün süren ve Akitu bayramı denen Babil'deki kutlamadır. İlkbaharda yeniden doğmaya başlayan doğayı övmek için danslı ve şarkılı bir bayram. Unutmayalım ki Tora'ya göre yeni yıl, ilkbahar olan 'Nisan' ayında başlamalıdır.

Gregoryen takviminde yılın ilk gününü, yeni yılı kış gündönümünde başlatmak isteyen ve bu aya tanrı Janus'un adını veren Jül Sezar'a borçluyuz. Janus başlangıcın, sonun, geçişin, ikiliğin tanrısıdır. Janus'un iki yüzü vardır: biri öne, öteki arkaya bakar. İngilizcede January, Fransızcada janvier, İspanyolcada enero, Janus adından gelir. İki yüzüyle geçen yılı ve gelen yılı da temsil eder.

Romalılar yılın ilk günü mutlu geçerse bütün yılın mutlu geçeceğine inanırlardı. Bu yüzden o gün birbirlerine armağanlar verir, öpüşür, kucaklaşır, evlerini yeşil çam dallarıyla süsleyerek bu günü kutlar, büyük ziyafetler verir, zar oyunlarıyla eğlenirlerdi. Bütün bunları, bayramların tasviri olan 'Fasti' adlı kitabında ünlü Ovidius'un yazdıklarından biliyoruz.

Bugün yeni yıl kutlaması konusunda Ovidius'tan pek uzak olmadığımızı düşünüyorum. Yeni bir yıl için süt ve bal yolları; insanlığın barışı ve esenliği için yeniliklerle dolu bir evren umuduyla.

Kaynak: E. Bingöl