Aramiler ve Süryaniler

Yıllar önce bir süre Türkiye'nin doğusunda kaldım ve hafta sonları Mardin gibi yakın şehirlere giderdim.

Orada Süryani dediğimiz pek çok insan vardı. Bir süre önce dostumuz Silvyo bize İstanbul'da bir Süryani kilisesinin açılışını anlattı. Dualarını bizim Kadiş'imiz gibi Aramice yapan bu Süryaniler kimdir?

Şunu bilmek gerekir ki Arami dili hem Aramiler hem İbraniler tarafından konuşuluyordu. Peki Aramiler kimdir? Aramiler, Harran'da (Avraham Avinu'nun ve Yaakov Avinu'nun ülkesi) Asurluların hâkimiyeti altında yaşayan Sami bir halktı.

Gerek IV. Amenofis'in tapınağında, gerek Hititlerin tabletlerinde Aramilerden Sami olan 'Habirular' olarak söz edilir. Konuştukları dil Sami bir dildi.

Asur Kralı Tiglat Pileser şöyle diyordu: 'Yılda 2 kez Fırat nehrini geçtim, oradaki halkları yendim ve orada olan her şeyi ülkeme getirdim.' Oradaki halklar Aramilerdi.

Bir tür tektanrılı din oluşturmuş ünlü firavun Akhenaton'un yaşadığı 'Tel El Amarna' (Nil Nehri üstünde bir şehir) mektuplarında Habiruların Aramiler ve İbraniler olduğu söylenir.

Aramice oldukça geniş bir coğrafyada, Anadolu'da, Suriye'de, Mezopotamya'da, hatta bugünkü İran'da konuşuldu. En eski yazılar, çağımızdan önce 800'lü yıllarda yaşamış 'Hazael'inkilerdir.

Aramilerle Yehuda Krallığı arasında bir barış dönemi oldu. Ama Kral Ahav ölünce barış bitti.

Asurlular Yahudilerin ve Aramilerin topraklarını fethetmek istediği her seferinde bu 2 halk birleşirdi. Asur tehlikesi geçtikten sonra yeniden birbirleriyle savaşırlardı.

Aramilerin dili İbranice ve Fenikece ile aynı aileye aittir. Yani bu diller Sami dilleridir. Bu yüzden bazı dualarımız İbranice değil Aramicedir. Ama aynı köke sahip olduklarından ne dediklerini anlamak çok zor değildir. Asurlular bile bu dilde yazdılar.

Tel-Dan'da (İsrail'in kuzeyi — Dan, Dafne, Metula) Kral Hazael'in Aramice yazdığı, Stel dediğimiz taş vardır.

Ezra kitabı ve Yov (Eyüp) kitabı Aramice yazılmıştır. Yeoşua'nın (İsa) da Aramice konuştuğu söylenir.

Aramiler farklı ülkelerde yaşadılar. Suriye'ye yerleşenler Süryani adını aldı ve Hristiyan oldu. Urfa kilisesine bağlı Süryaniler vardır; onlara Doğu Süryanileri ya da Nasturiler denir.

Antakya kilisesine bağlı Süryaniler de vardır; onlara Batı Süryanileri ya da Arami Süryaniler denir. Yeoşua (Mesih) Aramice konuştuğundan, dünyanın ilk Hristiyanları ya da Hristiyanlığa geçmeye karar veren ilk kişiler oldukları söylenir. Bugün çoğunlukla Mardin'de ve Turabdin'dedirler. 'Deyrülzafaran' (Safran Evi) manastırı çok ünlüdür. Mor Gabriel, Kırklar Manastırı, Mar Kiryako Manastırı gibi başka manastırlar en tanınmışlarıdır.

Terör olaylarıyla pek çok Süryani İsveç gibi başka ülkelerde ve öteki komşu ülkelerde yaşamaya karar verdi.