İskenderiye Kütüphanesi

Bunca kaybolmuş bilgi arasında, birbirini izleyen birkaç yüzyıl süren aşamalı bir olay olan İskenderiye Kütüphanesi'nin yıkımı, popüler kültürün bize anlattığı kadar felaket değildi. Görünüşe göre bu kütüphane hakkında, antik çağın pek çok eserinin kaybının kütüphanenin yangınından olmadığı gibi, pek çok yanlış bilgimiz var. Çünkü İskenderiye Kütüphanesi antik çağın tek kütüphanesi değildi; Pergamon'daki (Bergama) ve Helenistik dünyanın büyük şehirlerindeki gibi başka pek çok kütüphane o dönemde zaten biliniyordu. Elbette İskenderiye Kütüphanesi hepsinin içinde en saygın ve en büyüğüydü. Ama Pergamon'daki de çok önemliydi, çünkü parşömen dediğimiz şey orada ortaya çıktı. Firavun V. Ptolemaios, öteki kütüphanelerin İskenderiye'dekinden daha iyi olmasını önlemek için papirüsün Mısır dışına ihracına izin vermedi. Böylece inek, koyun ya da keçi derisinden, başka hayvanlardan da gelen parşömeni buldular. Deri, kılı ve yağı etle birlikte alındıktan sonra, üzerine yazılabilmesi için çok daha ince ve temiz olacak şekilde işlenir. Çok daha çabuk bozulan papirüsle karşılaştırıldığında, mürekkebin üzerinde yüzyıllarca dayanabildiği bilinir.

İskenderiye Kütüphanesi'nin metinlerinin çoğunun yazıcılar tarafından parşömen üzerine kopyalandığına ve bu kopyaların Pergamon dışında pek çok başka kütüphanede bulunmuş olması gerektiğine inanıyoruz. Olan şu ki mürekkep kaybolunca yazı yok olur. Hristiyan manastırlarında yapılan, Gutenberg sayesinde baskı icat edilene kadar bu metinleri elle kopyalamaktı. Elle kopyalamak çok zaman aldığından antik çağın az sayıda metni bugüne kadar kaldı.

Unuttuğumuz bir başka şey de, kütüphanenin aniden yandığı ya da yıkıldığı söylense de gerçekte çöküşünün yüzyıllarca sürdüğüdür. Her şey MÖ 145 yılında, çok yediği için şişman denen VIII. Ptolemaios'un, Yunan olan bütün yabancı aydınların ve onlarla birlikte dünya çapında ünlü bir aydın olan kütüphane müdürü Semadirekli Aristarkhos'un (Semadirek, İmroz ile Dedeağaç arasında bir Yunan adası) sürülmesi emrini vermesiyle başladı. Kral onun yerine muhafızlarından birini, bir kütüphaneyi nasıl yöneteceğini bilmeyen Kydas'ı koydu. Cehaletin yanında, binayı ayakta tutacak kaynakların eksikliği çöküşün bir başka nedeniydi. Son olarak, bir şehir olarak İskenderiye'ye ilginin azalması da kütüphanenin ününü yitirmesinin nedenlerine eklendi. Jül Sezar İskenderiye'yi almaya çalışırken çıkan yangın çok az belge yaktı, diyor oradan geçen coğrafyacı Strabon.

Kütüphanenin nihai yıkımı MS 272 yılında, Palmira Kraliçesi Zenobya ile Roma İmparatoru Aurelianus'un İskenderiye önünde savaşmasıyla oldu.