Antik Çağda Çöp

Antik çağda insan çok az çöp bıraktı. Bugün bıraktığımız genellikle ambalaj, yalnızca bir kez kullanılabilen şeyler ve pişirmeden önce meyvelerden ve çiğ sebzelerden soyduklarımızdır. Roma İmparatorluğu'nun başkenti Roma gibi bir şehirde çöp sokağa atılırdı. Yağmurlar ve çoğu zaman anıtsal bir çeşme, çöpün doğrudan nehirlere ya da denize gitmesine yardım ederdi. Öteki tür atık tarlalarda gübre olarak kullanılırdı. Roma 7 tepeli şehir olarak bilinir, ama kırık seramik parçalarıyla 'Monte Testaccio' denen sekizinci tepesi de oldu. O zamanın dokuz kanalizasyonundan 2'sinin hâlâ kullanımda olduğu söylenir.

Romalılarla Yahudilerin çöple en iyi ilgilenen halklar olduğunu söyleyenler var. Bir kişinin çöpünün o kişi hakkında çok şey söylediğini biliyoruz. Aynı şekilde bir ulusun çöpü de o ulus hakkında çok şey söyler. Romalılarla Yahudilerin çöpü toplama ve taşıma yöntemleri benzerdi. Tel Aviv Üniversitesi'nden arkeolog Yuval Gadot bize Yeruşalayim'de çöp dolu bir tepe bulunduğunu açıklıyor. Arkeolog için çöp bir zaman kaybı değildir; tam tersine ona yiyecek, beslenme âdetleri ve ticaret hakkında pek çok şey öğretir. Bu tepe bugün 'Davut'un Şehri' dediğimiz yerde bulundu. Bu araştırma bize bu işin bir kişinin değil, belediyenin ya da devletin kamu işi olduğunu söylüyor. Farklı çöp ve toprak katmanları, kötü kokuyu önlemek ve halk sağlığını korumak için çöpü gömdüklerini açıklıyor. Arkeologlar çöpün evlerden ve sokaklardan toplanıp eşeklerin üstünde sepetlerle tepeye taşındığını varsayıyor.

Roma döneminde temizlik yalnızca sağlık için değildi; aynı zamanda bir kutsallıktı. Yeni Hristiyan diniyle temizlik biçim değiştirdi. Yurttaşlar için bir ritüel, her gün gitme ritüeli olan Roma hamamları bir günah yeri sayıldı. Her Roma hamamının yanında gençlerin, 'sağlam kafa sağlam vücutta bulunur' sözündeki gibi sağlıklı bir vücut için çalıştığı bir gymnasium da olabilirdi; bunlar da başka bir günah yeri sayıldı, çünkü gençler tamamen çıplak çalışırdı. Roma sokakları genellikle suyun fışkırıp sokağı temizlediği anıtsal bir çeşmeyle başlardı. Roma hamamlarının ve anıtsal çeşmelerin sonu, salgınların ve pek çok hastalığın başlangıcı oldu. Din, inanca aykırı olduğunu söyleyerek erkeğin tıraş olmasını bile yasakladı. Bugün Efes'te ve antik çağın öteki Roma şehirlerinde gördüğümüz kanalizasyon sistemi olmadan, çöp dolu sokaklar fareleri ve hastalıkları birbiri ardına getirdi. Bilgeliği korumak yerine batıl inanç ve cehalet geldi.

Bugün çöple ilgilenmenin değerini çok iyi biliyoruz ve İstanbul'un da çöpün kötü muamelesinden çektiği günleri hatırlıyoruz.