Lviv, Lvov, Lemberg

Geçen ay Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşla damgalandı ve Ukrayna'nın Lviv ya da Lvov ya da Lemberg denen bir şehri hakkında okumadığımız ya da duymadığımız gün olmadı. Bu şehir, kayınpederim Herr Duvid Locker'in doğduğu şehirdir… Amerika'ya giderken İstanbul'da kayınvalidem Fräulein Rachel Berkovitz ile karşılaştı. Evlendiler ve eşim Anna doğdu. Fesi bırakıp şapka giyme kanununun uygulandığı ilk yıllardı. Devlet memurları ve askerler için çok ciddi bir görev. Şapka yapmakta çok becerikli olan kayınpederim bir süre burada kalmaya karar verdi ve ömrünün sonuna kadar kaldı. Şapkaları stil ve model bakımından çok ünlüydü; Atatürk bile müşterilerinden biriydi. Uzmanlığı gittikçe daha çok deniz kuvvetleri alanında, amiraller ve subaylar için görüldü.

Kayınpederim bana Lviv ya da Lvov ya da Lemberg hakkında pek çok şey anlattı. Şehir Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda kısa bir süre Ukrayna'ya geçti ve sonra yeniden Polonya'nın oldu. Sovyetler Birliği'nin parçası olması 1939'dan sonradır. Bugün Ruslar, Polonyalılar, Ermeniler, Yahudiler ve Kırım Tatarları gibi azınlıklarıyla neredeyse 700.000 nüfuslu bir Ukrayna şehridir. Kayınpederim Lviv'den çıktığında Yahudi nüfusu neredeyse 100.000 kişiydi ve sanayi ile ticaretin Yahudilerin elinde olduğu söylenir. Sovyet Rusya'nın işgalinde Ruslarla işbirliği yapmak istemeyen ve Rus uyruğuna geçmek istemeyen binlerce Lviv Yahudisi Sibirya'ya sürüldü. Bu sürgüne rağmen Almanya'dan kaçan Yahudilerle 160.000'den fazla oldular. Almanlar Lviv'i alınca Ukrayna halkı çok mutlu oldu ve bu işgali coşkuyla kutladı. Bu Yahudilerin sonu oldu. Ukrayna milliyetçilerinin pogromları Lviv gettosunda hafif olmadı. Simon Wiesenthal da 1989'da bu olaylardan söz etti.

Ne yazık ki savaştan önce Lvov Yahudiler için kültürel, dini ve siyasi bir merkezdi. Perestroyka sırasında Şalom Aleyhem Yahudi Kültür Derneği, Lviv'in ölen Yahudilerini anmak için bir anıt yaptırdı. Dua eden, başını ve kollarını göğe kaldıran yaşlı bir Yahudi'yi temsil eden bir anıt. 19. yüzyılın sonunda yaşamış Lviv'in ünlü Yahudi tarihçisi ve yazarı Meir Balaban'ın adı şehrin prestijli bir caddesine verildi. Şalom Aleyhem Amerika Birleşik Devletleri'ne giderken göç kâğıtlarını bekleyerek Lvov'da uzun süre kaldı ve bu şehrin temizliğini ve güzelliğini övdü. Şalom Aleyhem, bu dili resmi bir dil sayarak Yidiş'in şampiyonu oldu. Yidiş'te pek çok eser yazdı ve onu canlandırmaya çalıştı. Keşke Ladino'nun da aynı şansı olsa.

Kayınpederimin anlattıklarına göre Lemberg'in yanındaki küçük köyler tıpkı 'Sütçü Tevye'nin ve 'Damdaki Kemancı'nın ştetli gibiydi.